به گزارش بزمه مجید ستایش متولد ۱۳۵۱ بازیگر رسمی اداره تئاتر، طراح، کارگردان، پژوهشگر تئاتر، خبرنگار، داور جشنواره‌های تئاتر، مدرس دانشگاه در رشته تئاتر و سینما است که سابقه درخشانی در حوزه بازیگری و کارگردانی تئاتر دارد. وی سوابق هنری بسیار زیادی دارد که از جمله آن می‌توان به نمایشهای: بازیگر وزنش، سیاوشنامه، سلیمان نبی (ع)، دردِ مشترک، چهار صندوق، زن مستقل یا مردِ و غرورش، فسقلی و گربه سیاه حقه باز، چلچراغ ،کل و وی، نوای نینوا ، آنکس که نیامده می داند، شب نشینی با مولیر و…….
از پروژه های تصویری می توان به فیلم و سریال‌های: نوبت پرواز، دروازه‌های بهشت، انگشتر، نگار دوست، دنیای آقاسخی، یکماه و ده روز، طفلان مسلم، عسل‌ها و مثل‌ها، گردابِ سکندر، موکب، فصل زرد، شهریار، خط مقدم، جلال ۲ و بسیاری از کارهای دیگر اشاره کرد.
بنابراین با این هنرمند به بهانه پایان پژوهش تاریخ اداره تئاتر به گفتگو نشسته‌ایم که با هم می‌خوانیم:
کمی از فعالیت های خود در عرصه تئاتر توضیح دهید.
بنده فارغ التحصیل کارشناسی رشته نمایش با گرایش بازیگری و کارشناسی ارشد کارگردانی هستم. در دوران نوجوانی اواخر دهه ۶۰ وارد کانون فرهنگی هنری تئاتر حُر شدم و مدت ۷ سال بصورت مدوام کلاسهای تئاتر می رفتم. پس از آن به دلیل علاقه زیاد به تئاتر، وارد وزارت فرهنگ و ارشاد و در ادامه وارد اداره تئاتر شدم.
در اداره تئاتر، راه و مسیر جدیدی به روی من باز شد. در این مسیر در روزنامه ها و مجلات مختلف مقاله‌هایی در خصوص اداره تئاتر نوشتم.
در خصوص تحصیلاتم پس از فارغ التحصیلی کارشناسی در رشته بازیگری بلافاصله در مقطع کارشناسی ارشد در رشته کارگردانی قبول شدم و پایان نامۀ خود را تحت عنوان: “تاثیر اداره تئاتر بر تئاتر حرفه ای کشور” به دانشگاه ارائه دادم. چون کسی روی آن کار نکرده بود.
بار اول پوروپوزال من از سوی دانشگاه رد شد و من مجدد پیگیری کردم بار دوم مشروط شد. و من مجدد با سخت‌کوشی پیگیر شدم. به من گفته شد مگر اداره تئاتر چه چیزی دارد که پایان نامه ارشد خود را می‌خواهی به آن اختصاص بدهی؟ و من توضیحات لازم را دادم که این تاریخ بخشی از تاریخ تئاتر کشورمان می‌باشد. از من خواسته شده که تمام رئوس مطالب و فهرست پایان نامه‌ام را ارائه دهم که برای بار سوم پایان نامه نظری بنده تائید شد. چرا که همیشه دغدغه‌ام این بود که در مورد موضوع به این مهمی چرا هیچ پژوهشی بصورت مستقل وجود ندارد. در صورتیکه که این مهم بخشی از تاریخ تئاتر کشور ماست. بنابراین به تحقیق و پژوهش که بصورت میدانی را در این زمینه آغاز نمودم.
خاطرم هست در جلسه دفاعیه خود که در خانه نمایش اداره تئاتر برگزار شد، جناب استاد امیر دژاکام اعلام کرد که این پژوهش یکی از پایان نامه‌های بسیار خوب دانشگاه است. دانشگاه هنر و معماری تهران در مقطع ارشد نه نفر دانشجو بیشتر پذیرا نبود و من جزئی از آن نه نفر بودم. در خصوص پایان نامه با توجه به ارتباط پروژه نظری و عملی که مد نظرم بود، تمام متون استاد علی نصیریان را خواندم و به متنی رسیدم با عنوان “بازیگر و زنش” و در آن دوران چون تازه چاپ شده بود و اجرا نشده بود این متن را برگزیدم. این نمایشنامه دو کاراکتر داشت. یک بازیگر زن و یک بازیگر مرد که از جناب استاد آتش تقی پور و سرکارخانم منیژه گلچین جهت بازی دعوت به همکاری نمودم که این دو بزرگوار پذیرفتند.
تا کجا فعالیت خود را ادامه دادید؟
نمایش بازیگر و زنش علاوه بر اجرایی شدن پایان نامه با این دو هنرمند قدیمی خاطرات خیلی خوبی داشتیم.
خاطرم هست در شب اول اجرا، خانه نمایش اداره تئاتر کاملا پر شده بود و ما مجبور شدیم ۵۰ تماشاگر را برگرداندیم و در شب دوم یکسری ردیف صندلی دیگر چیدیم و تماشاگران ۲ سویه را تبدیل به ۳ سویه کردیم. این نمایش یکی از نمایشها و افتخارات اینجانب می‌باشد.
در خصوص پروژه نظری و پژوهش متوجه شدم که اداره تئاتر در یک خط فرضی به سالن‌های دولتی دیگر ارتباط پیدا می‌کند و من از همان موقع تاریخچه سالن‌های تئاتر در تحقیق قرار گرفت.
لطفا در خصوص پژوهش‌تان بفرمایید؟
نخستین حرکت دولت تأسیس سازمان پرورش افکار تئاتر یا هنرستان هنرپیشگی در سال ۱۳۱۷ و دومین حرکت دولت تأسیس اداره هنرهای دراماتیک بوده است.
در سال ۱۳۳۶، یک اداره‌ای به نام هنرهای دراماتیک توسط زنده یاد دکتر مهدی فروغ تأسیس گردید و چون ایشان در خارج تحصیل کرده بودند از وزیر فرهنگ وقت، مهرداد پهلبد حکمی دریافت می‌کنند تا اداره‌ای به نام ا”داره هنرهای دراماتیک” در خیابان شاه آباد سابق تأسیس گردد. اولین کارمند این اداره، زنده یاد استاد جمشید مشایخی بود.
کم کم هسته اولیه درون اداره که با همکاری جمیله شیخی، مهدی قریشی معاون اداره ، یک نفر تایپیست و یک نفر تلفنچی به ریاست مهدی فروغ در سال ۱۳۳۶ شکل می‌گیرد و رفته رفته بسیاری از هنرمندان از جمله داوود رشیدی، حمید سمندریان، عباس جوانمرد و… اشاره کرد که به این اداره می پیوندند. همچنین هنرمندان دیگر مانند استاد علی نصیریان، عزت الله انتظامی، جعفر والی وارد اداره هنرهای دراماتیک شدند.
در سال ۱۳۳۷ تلویزیون ثابت پاسال تأسیس می گردد و بنا شد تئاتر در تلویزیون به صورت زنده پخش شود. در آن زمان دوربین‌ها به گونه‌ای نبود که بتوان ضبط کرد و هر گروه موظف بود که هفته‌ای یک‌بار اجرای تئاتر را بصورت زنده داشته باشد. اجراهای زنده تئاتر در تلویزیون ثابت پاسال زیر نظر دکتر مهدی فروغ نظارت می‌گردید.
در سال ۱۳۴۳ به این فکر می‌افتند که اداره هنرهای دراماتیک به دو بخش تقسیم شود. لذا برای آموزش تئاتر بصورت آکادمیک دانشکده هنرهای دراماتیک و برای تولید تئاتر اداره برنامه‌های تولید تئاتر تأسیس می‌گردد. در سال ۱۳۴۴ برای آنکه اداره تئاتر بتواند تولیدات خود را اجرا کند، تالار ۲۵ شهریور تأسیس می‌شود که الان به تماشاخانه سنگلج معروف است. این تالار در مرکز شهر تأسیس می‌شود و مقرر می‌شود که تمام نمایشهای ملی و ایرانی در آن مکان اجرا شود. بنابراین در مهرماه ۱۳۴۴ نخستین جشنواره نمایشهای ایرانی راه‌اندازی و در تالار ۲۵ شهریور برگزار گردید.
در واقع با تأسیس اداره برنامه تولید تئاتر تمام سیاست‌گذاری تئاتر در کشور وظیفه این اداره بوده است. نخستین مدیر عظمت ژانتی و پس از آن استاد علی نصیریان رئیس اداره تئاتر بوده است.
پس از انقلاب در سال ۱۳۵۸ نیز زنده یاد جمشید مشایخی به مدت ۱۸ ماه رئیس اداره تئاتر منصوب شد.
در اردیبهشت ماه ۱۳۶۱ مرکزی با عنوان مرکز هنرهای نمایشی تأسیس می‌شود و مقرر می‌شود که تمام سیاست گذاری‌های تئاتر در کشور از سوی این مرکز انجام شود. لذا تمام اختیارات از اداره تئاتر گرفته و به مرکز هنرهای نمایشی واگذار می‌شود و اداره تئاتر تبدیل به مکانی می‌شود تا گروه‌های نمایش بتوانند در آن تمرین تئاتر انجام دهند. دوران طلایی تئاتر در کشور پس از انقلاب در زمان دکتر علی منتظری به‌عنوان مدیر مرکز هنرهای نمایشی بوده است.
پس از تأسیس اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان تهران مقرر می‌شود که در سال ۱۳۷۴ ساختار اداره تئاتر با تمامی هنرمندان آن به همراه تماشاخانه سنگلج ، تالار هنرو تالار محراب زیر مجموعه این اداره کل قرار بگیرد. در اواخر دهه ۷۰ ساختار تماشاخانه سنگلج و تالار هنر از اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان تهران جدا و مجدد زیر مجموعه مرکز هنرهای نمایشی قرار می‌گیرد. در سال ۱۳۸۰ پست‌های سازمانی بازیگر و کارگردان به پست‌های ستاره‌دار یا پست‌های بانام تبدیل می‌شوند.در واقع هر هنرمندی که به نوعی بازنشسته شود این پست‌ها به فرد هنرمند دیگر منتقل نمی‌گردد و اصطلاحا می‌سوزد. پست خود بنده بازیگر می‌باشد و بخاطر علاقه‌ای که به تئاتر دارم هنوز این پست سازمانی را دارم.
آنچه که در این پژوهش آمده است به تاریخچۀ: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (وزارت فرهنگ و هنر) – اداره هنرهای دراماتیک- اجرای تئاترهای زنده در تلویزیون ثابت پاسال- خانه نمایش۱و۲ اداره تئاتر – تالار ۲۵ شهریور( تماشاخانه سنگلج )- مجموعه تئاترشهر – مجموعه تئاتر محراب (تالار محراب)- تالار هنر- مجموعه تالار وحدت (تالار رودکی سابق)- برج آزادی (برج شهیاد)- بنیاد رودکی- مرکز هنرهای نمایشی- معاونت هنری- اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان تهران- درجه هنری هنرمندان و … از آغاز تاکنون پرداخته‌ام که شامل: نام مدیران و هنرمندان به همراه عکس‌هایشان- پوسترها و بروشورها- اسناد تاریخی و اداری- احکام مسولیت- احکام هنرمندان- نشریات و نقدها- نامه‌های اداری- نمودارها- آلبوم عکس هنرمندان و نمایشها و… است که بصورت تحقیق میدانی و کتابخانه‌ای جمع‌آوری شده و سیر تاریخی بیش از نیم قرن اخیر را در بر گرفته است.
آیا از اداره تئاتر چیزی باقی مانده است؟
متاسفانه در سال ۱۳۹۹ اداره تئاتر منحل شد و تنها یک ساختمان قدیمی و نوستالژی آن باقی است (واقع در میدان فردوسی خیابان پارس)؛ در مقاله‌های مختلف دهۀ ۸۰ و ۹۰ پیشنهاد نمودم که این ساختمان تبدیل به موزه اداره تئاتر شود. چرا که بیشتر هنرمندان برجسته کشور ما در تئاتر وابسته به اداره تئاتر بوده‌اند. از جمله این هنرمندان باید از: علی نصیریان، جمشید مشایخی، عزت‌اله انتظامی، داود رشیدی، جعفر والی، عباس جوانمرد، مهین شهابی، جمیله شیخی، جمشید لایق، هادی اسلامی، پرویز فنی‌زاده، اکبر زنجانپور، خسرو شکیبایی، محمد مطیع، هادی مرزبان، ایرج راد، امین تارخ، پرویز پرستویی، داود فتحعلی بیگی و…. نام برد. به این دلیل اشاره شد که اداره تئاتر بخشی از تاریخ تئاتر کشورمان محسوب می‌شود، چون هنرمندان آن با تلاش عمر و جوانی خود را در تئاتر سپری نمودند. لذا شایسته است این ساختمان نوستالژی در حوزه شناخت هنر و تئاتر احیاء و برای آیندگان تبدل به موزه اداره تئاتر گردد.
اگر چه قرار بود این ساختمان قدیمی اداره تئاتر میدان فردوسی خیابان پارس پس از سال‌ها رکود در سال ۱۳۹۰ نوسازی و مجددا احیاء گردد، اما تاکنون این امر میسر نشده است.
در این خصوص اگر مدیران تصمیم گیرنده ما، محبت کنند و در خصوص این ساختمان قدیمی برنامه‌ریزی نمایند که هر چه زودتر احیاء گردد، یادگاری در تاریخ مدیریت خود رقم زده‌اند که موجب انتظار و خوشحالی تمامی اهالی تئاتر است.
امید است این بودجه از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که بانی این اداره بوده هر چه زودتر تامین گردد تا در تاریخ تئاتر کشور برای نسل آینده بطور عینی هم باقی بماند.
نکته بسیار مهم اینکه بنده اعتقاد دارم که: تاریخ ما، نسبت به نسل گذشته مدیون و نسبت به نسل آینده مسئول می‌باشد و می‌بایست تاریخ و هویت تئاتر کشورمان را هر آنچه وجود دارد، حفظ کنیم.
پس این پژوهش به نوعی دایره المعارف تاریخ تئاتر کشور می‌باشد؟
بله. این پژوهش در قالب ۱۰ دوره آموزش ضمن خدمت طراحی شده که به دفتر نوسازی و تحول اداری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ارائه گردید و پس از بررسی، مورد تایید قرار گرفت. لذا لازم است از تمامی همکاران دفتر نوسازی و تحول اداری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در خصوص اهمیت دادن به آموزش این پژوهش که امریست ضروری، تشکر ویژه نمایم.
آقای مجید ستایش اگر صحبت پایانی دارید بفرمایید.
این پژوهش از ابتدای سال ۱۴۰۴ تاکنون در قالب ۶ جلد مشغول ویراستاری و صفحه‌آرایی در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می‌باشد و مراحل پایانی خود را سپری می‌کند و انشااله به زودی رونمایی و چاپ خواهد شد.لذا از تمامی عزیزانی که در این حوزه زحمت می‌کشند کمال تشکر و قدردانی می‌نمایم.
در پایان نیز باید اشاره کنم برای بدست آوردن تک تک اسناد این پژوهش خیلی تلاش کردم و از تمام کسانی که صادقانه کمک کردند. و عاشقانه من را همراهی کردند، تشکر می‌کنم. همچنین از آنهایی هم که کمک نکردند گله‌ای ندارم. فقط یاد گرفتم هر زمان که فردی از من در خصوص امر پژوهش با مقوله تئاتر یاری خواست، صادقانه پاسخگو باشم و می‌دانم خداوند انرژی مثبت را به کسانی هدیه می‌دهد که یار یکدیگر باشند و با توجه به اینکه بیش از دو دهه عمر خود را صرف پژوهش اداره تئاتر نموده‌ام، توانسته باشم دِین خود را به‌عنوان کوچکترین فرد تئاتری، ادا نمایم و امیدوارم این پژوهش زودتر به چاپ و در اختیار تمام کسانی که به تاریخ تئاتر کشورمان اهمیت می‌دهند و همچنین علاقه‌مندان هنر دوست قرار گیرد.
خبرنگار: فاطمه خیری
